3 lines
12 KiB
Plaintext
3 lines
12 KiB
Plaintext
Iohannes de Certaldo Zenobio de Strata.
|
||
Longum tempus effluxit, ex quo neque tu michi nec ego tibi scripsi. Nescio an incusem celsitudinem tuam, iam ut uideo parua despicientem, an dementiam meam modicum curanda curantem; sed iniqua fortuna prestante, casus euenit ut ego ad te fere inuitus hanc scriberem, et libet in longum aliquantulum calamo licentiam exibere, nec te pigeat oro, quanquam regiis ut puto sis plurimum occupatus consiliis, liberali animo scripta perlegere: nam quod diu tacui prestat ut aperiam sors iniqua. Quid igitur dicturus sum? Credo memineris Magnum tuum solitum me *Iohannem tranquillitatum* risu quodam coacto uocitare persepe, et cognominis causam insuper meminisse debes, quod et memini: et quid sibi tale nomen exposceret, non absque quadam cordis indignatione notaui; attamen, si quid in tantum uirum sine temeritate excogitare aut exprimere cuiquam licet, hoc unum, etiam si exinde me mori opportuerit, dicere non obmictam: falsum est. Nemo quidem, nec ipsemet, me sibi blandientem aut in gloriosissimis felicitatibus suis alludentem seu illas aliquibus affectibus amplexantem uidit. Semper inuidie stimulos timui, semper instabilis Fortune motus expaui, semper inopinatos casus sui non mei gratia exorrui; in aduersis autem compatientem ac deplorantem, persepe uiderunt me plurim: et tu, si bene recolo, potuisti uidisse quandoque. An mos iste, precor, bonam suauemque Fortunam sequentium esse solet? Non dices. Non rectum ergo imponentis fuit iudicium dum *tranquillitatum* est michi cognomen appositum. Sed quorsum hec aspera tendat oratio prope est. Egit – utinam non ita repente egisset! – naturalis mortalium lex, rapiendo scilicet iuuenem illum egregium et indolis admirande, Laurentium huius tui Magni primogenitum, ut ipse mecum de me et de meo cognomine possem uerius iudicium cernere. Quid aduersus me persecutio longa, quid inextricabilis fuga, quid uulnus exitiale potuerint olim, obmictere libet, eo quod unum istud ultra cogitatum excesserit cetera: de eo igitur, etsi non debito, tamen aliquantulum ampliore sermone prosecutum uolo. Tecum loqui possum, si amicus es ut puto, tecum meam agitare causam, tecum animam aperire meam non pudebit; et ut sub amicitie nostre umbra me mentiri nolle presummas, in hoc amicitiam seponas oro. Tu michi iudex esto, quod quidem concedere facile. Habes enim ex una parte obsequiosum et prepotentem dominum in quem agitur, ex altera pauperem et inoffitiosum amicum, ymo conciuem incognitum, quoniam in hoc iam amicitie uolens renuntiaui, actorem. Quid ergo? Michi Deum inuoco testem, uenit ad me quieti iam deditum nouum illud execrabile: nobis scilicet amabilem iuuenem, placidum expectabilemque Laurentium de quo supra, morte precipiti II ydus ianuarii fuisse sublatum. Forsan mirabile scribam; mors nuper fratris, mors patris condam, mors Coppi de Dominicis michi dilecto pre ceteris, lacrimas extorquere non potuit; hec extorsit, et pre dolore lacrimans fere femina uisus sum, turpe quidem homini, nedum Musis dedito. Tandem, datis non multis lacrimis celeberrimo iuueni nostro, parens amxius Magnus tuus non sine quadam animi mei amarissima austeritate uenit in mentem: et qui de sui prima promotione, de clarissimo a fuga reditu, de regis sui coronatione, de regulorum exulum seu captiuorum reuersione ac reconciliatione cum illo pro me nil ante curaueram, quasi ego tanto filio, non ille priuatus esset, condolui et in tantum ei compassus sum, ut fere per noctem mediam a fletu solus et eiulans non destiterim. Quid ergo? Felicitates tanquam non curans, nulla uel modica letitia prosecutus sum: casum grauissimum, tanquam meum abundantissimo ploratu defleui; nec coram, ne forsan fictas crederet lacrima. Hoc mecum scio, nec ut ipse resciscat ad te scribo, sed ut uideas quoniam in conscientia mea iam uideo, non me *tranquillitatum hominem* sed miseriarum misericordem essistere. Per hec igitur prata, per hos meatus apertos, hiis etiam passibus, hiis affectibus tranquillitates Magni tui Iohannes tuus sequitur? hoc studio, hiis moribus, lacrimis scilicet et ploratu? O! si blandus suis semper felicitatibus affuissem, si in discriminibus uocatus aufugissem, si renuissem labores impositos, si petiissem magna, si recepissem maxima, quibus nominibus exosis, miser! ipse persequerer ? Hoc unum scire te uelim, quanquam ipse magnus, ergo paruus, ymmo nullus; ipse potens, ego impotens; ipse ualidus, ego infirmus sim: non sic uilipendendi amici homines, non sic abiciendi sunt. Uiximus, et Deo dante uiuemus, etsi non splendide, minus tamen pauide: nam, dato uallibus dominentur unde, fulmen irati Iouis sepe montes ferit, uentus infestat, sol urit et frigus exasperat. Si pauperiem amabo, iam mecum est, et si abesset, ubique quam cito comperiam; nec pro habenda ullo regi seruiam. Si diuicias concupiuero aut saltem uictui meo oportunam pecuniam, fateor, cum hec non assit, ad exquirendam tamen non omnino loca deficient: Patauum, Uerona, uetus Rauenna, Forliuium me etiam renuentem uocant. Si tyrampnos obicis, dicam et tirampnicum exoptare pecuniam, posito et responsio alia uerior, licet ad presens minus congrua, se offerat; ymo congrua: et tu cum tyrampnis es, fausto tamen ornatis titulo. Sed quid ista dico? Diuitias et sublimia tam acri studio aut cupienda aut septanda sunt ut magis noscamur? Stultum est. Iuuat meminisse illius egregii uerbi Senece nostri: *Qui notus nimis omnibus, | ignotus moritur sibi*. Michi pauper uiuo, diues autem et splendidus aliis uiuerem; et plus cum aliquibus meis libellis paruulis uoluptatis sentio quam cum magno diademate sentiant reges tui. Credo miraberis uerba hec, eo quod male forsan tecum iam dictis congruant; sed quicquid ante dixerim, extra intentionem locutus sum: mecum quidem inflexibiliter seruabam donec tempus daretur. Datum est: dixi; et dicturus uenissem, nisi inmotum sedisset animo, nunquam felicitate Magni tui florente me regnum auxonicum reuisurum, non suarum prosperitatum dolens, quia letor ex illis – ita me Deus amet! – sed ne me tranquilla sequentem diceret. Forsan non extimat ille animas pauperum sentire cognoscere et indignari? Sentiunt nempe et cognoscunt et indignantur, sed meliori ducte consilio per tempus tacent, euomuntque concepta quandoque. O! utinam possibilitati michi mens equa esset, aut e contrario menti possibilitas equaretur! Clarius cerneres quam ingens animus modico sistat in pectore. Sed ad presens ista sinamus: si oculatus es, ut credo, quid uelim, etiam dum taceam ipse, concipies; et ueniamus, ut ita loquar, ad monstruosam huius uiri de quo sermo uirtutem. Audiui – si uota succedant! – non sine animi stupore permaximo quod ipse de Magni tui fortitudine in tam erumpnoso tamque lacrimabili casu scripseris, et uix mecum admirari sufficio, hinc inde cogitationibus uariis circumuoluens nunquid concedendum sit, illum esse tam saxeum, tam ferreum, tam denique insensibilem omnino, ut mortem tam extrenui, tam celebris, tam expectabilis iuuenis, militis et primogeniti sui, siccis oculis, incommutato uultu, inflexo animo audisse potuerit, et insuper – quod non minus admirandum existimo – compatienti principi reliquisque proceribus, eodem fere instanti quo nuntiata est, inconcusso pectore, infracta uoce, continuato sermone, prolixa atque accurata dicacitate, de mortuis nil ultra curandum, multa potius phylosophica quam militaria predicasse. O pulcrum et inauditum opus! o uiri inexausta fortitudo! Mirabamur condam Emilium Paulum, Anaxagoram et Xantippum reliquosque quos in exemplum posteritati studiosa uetustas reliquerat. Solus iste preualuit ceteris! Magnum erat et fere patri possibile fortiter tollerasse; maximum, non dicam uerbis modicis sed facie tantum uires animi ostendisse: sed permaximum et inauditum longa oratione flentes alios roborasse. Nescio, edepol!, quid satis exprimam de tam mirabili fortitudine, non tantum nostris sed etiam priscis inaudita temporibus. Tuus labor hic est aliorumque me magis ualentium ornato calamo futuris memoranda relinquere. Credo equidem hominem hunc (hominem dico nostrorum oculorum iudicio, qui linceis non uidemus) non hominibus adscribendum, sed superis. Primogenitus hic, qui nobis sublatus est, filius erat, florida iuuentute pulcerrimus, mirabili probitate extrenuus, placibilis, pius et ultra omnes iustissimus et expectatione magnifica diligendus. At iste tuus et merito Magnus dictus – uir deus! – homo est; pater erat, et carneus: et si sic est, non inmerito mirabundus efficior, cogitans qualiter audiens casum doluisse non potuit, et si doluit, qualiter occultarit. Fere me michi subtrao cogitando, et uidere dum nequeo, me mecum non esse confiteor: et pro constanti teneas, nisi tu scriberes, uerbis cuius fidem prestandam integram semper credidi, contextam dicerem fabulam et procul dubio admirari desisterem. De sublato insuper multa dici possent et plura dicenda restarent, que cuncta tuo labori, tuo carmini cantanda relinquo. Scio tamen nos primo ituros ad illum quam ad rios sit ipse reuersurus; et utinam ad illum moriendo uadamus, cum eum credam umbris piissimis apud elysios campos sotiatum, et pedibus et lacertis obmissos iterum temptare labores! Et licet cinis et uulgi fabula tantum apud nos conciues de ipsius operibus relicta sit, quod ab altero seriosius accipies, scilicet quid actum sit in funere suo, paucis explicare libet. Funebris pompa permaxima et honorabilis UII ydus aprelis ducta est a domo sua usque Cartusium. Nam primo, pari concursu utriusque sexus ciuium omnium, non solum pars ea ciuitatis in qua et natus et pueritiam duxit gloriosus iuuenis noster et unde funus discessurum erat, sed omnis ciuitas usque ad partem illam placidi collis in qua Gai pomtificis sacellum nosti, ita plena gentium fuit, ut mirarentur omnes qui cernerent; cateruatim demum fere ab omnibus isque ad ciuitatis ianuam, a quamplurimis usque sotiatus ad tumulum. Non uulgari more delatum corpus exanime, sed in equis inusitatum feretrum eius superpositum ornatum syricis integumentis quamplurimum processit, et, ut uerbis utar Uirgilii, *illud omnis tectis agrisque effusa iuuentus | turbaque miratur matrum, et prospectat euntem,| attonitis inhyans animis*. Obmicto funesta lumina, sacerdotum cetus pacem illi a superis cantu funebri deposcentes, sonipedes arma tela et signa derelicte militie reliqua. Longum esset et inexplicabile fere cuncta suis ordinibus uelle retexere; hoc tantum sufficiat: quasi ab omnibus conclamatus atque defletus Laurentius est, in tantum, militie uisis insignibus postergatis et amicorum seruitorumque squalore obsitis uestibus, reuiguit pietas! Tandem, post longum in sui laudem cuiusdam egregii teologi sermonem, quieti perpetue illum non sine merore tradidimus; nec illi meo iudicio quicquam superagendum restat, nisi quod ipse tu musa flebili cantaturus es. Sed, cum de hiis ad presens satis uerbigeratum sit, ad alia uertendus est calamus. Si bene uales et uotis cuncta succedunt, gaudeo: et magis, si te ipse cognoueris. Optabam equidem et proposueram ut te estate proxima uiderem et tuum dominum patremque meum episcopum florentinum Neapoli: sed, ut iam supra dictum est, ne felicium septator uocer, timeo ne desistam. Carmen tuum in Florentinos uidi et laudo: nam uera dicit, et utinam sic omnibus tuis meisque conciuibus notum esset prout michi est: forsan non frustra contingeret! Uerum nescio utrum dicam ducamur an trahamur a fatis an potius uolentes obuiam eamus exitio. Nil boni, nil iusti, nil fidei, nil consilii liuor edax atque habendi cupiditas seua nostro liquere senatui reliquisque. Asiatice condam delitie Grecis, asiatice demum greceque Romanis exterminio fuere: nostre non ipsos pessundant et ex florido culmine in sterquilinium redigunt redigentque. Proth mortalium pudor et ignauia, proth ridiculum quorundam fastidium, qui effeminatos homines incestuosissime Ueneri totis uiribus obsequiosos sub acri Marte insulsa quadam fictione progenitos uolunt! Ita Deus pacem meis imponat laboribus, ut michi in posterum forsan peregrinaturo iam carius Certaldi cognomen est quam Florentie. Superum, oro, pietas uideat et lumen desuper infundat errantibus! Expectas post multa forte quid faciam degens in tam ancipiti ciuitate. Accipe: more solito inter publicas priuatasque occupationes ultra uelle amxior: nam paulo post discessum tuum, ut sepius ante iam feci, satis commode meo iudicio, Seneca medio cum paupertate conueneram; sed nuper tenuis sibilus iocundioris fortune repente pacta confregit et in primos laqueos iam explicitum redegit, egitque ut qui mei securus mecum uiuere ceperam, nunc fere alienus in pendulo dubitarem. Qui uir siem, uides. Spero tamen *dabit Deus hiis quoque finem*. Oro prolixitati parcas: et scribendi raritas et materia postulabant. Recommenda me cui uis, et potissime Barbato nostro. Et longum uale, mi magister.
|
||
Datum Florentie ydus aprelis. |